Ορθολογική διαχείριση νερού σε καλλιέργειες υπό κάλυψη 
Κ. Κίττας 
Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Εργαστήριο Γεωργικών Κατασκευών και Ελέγχου Περιβάλλοντος
Καταναλωτής νερού
 Γεωργία - Άρδευση
Στην Ελλάδα, οι γεωργικές δραστηριότητες χρησιμοποιούν περίπου το 80% του συνολικά καταναλισκόμενου νερού.
Στις περιοχές τις Μεσογείου, η άρδευση των καλλιεργειών αποτελεί τον μεγαλύτερο καταναλωτή νερού στη γεωργία.

Οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες
Οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες σύμφωνα με στοιχεία του FAO αποτελούν λύση για το πρόβλημα της λειψυδρίας καθώς έχουν
2 έως 5 φορές μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα χρήσης νερού σε σχέση με τον ανοιχτό αγρό.
Επιπλέον, αν και δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία, τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι και τα διχτυοκήπια αυξάνουν την αποτελεσματικότητα χρήσης νερού από 2 έως 3 φορές.
Οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες
Η καλλιέργεια στο θερμοκήπιο δίνει τη δυνατότητα για παραγωγή προϊόντων ποιότητας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους με αποδοτική χρήση των εισροών σε νερό, λιπάσματα, φυτοφάρμακα και εργασία.
Γενικά
•	Παγκόσμια: 3 000 000+ 6 000 000 στρέμματα
•	Μεσογειακές χώρες: 1 300 000 στρ.

Αλμέρια Ισπανία

Στην Ελλάδα
Έκταση θερμοκηπίων: 56 000 στρ.
–	Λαχανοκομικά: 51 000 στρ.
–	Ανθοκομικά: 5 000 στρ.

Παραγωγή προϊόντων ποιότητας
Η αυξανόμενη ζήτηση για παραγωγή «καθαρών» προϊόντων και η
έλλειψη νερού και το υψηλό κόστος της ενέργειας οδηγούν σε ανάγκη για
Νέες τεχνολογίες
Τέτοιες τεχνολογίες είναι: 
•	 Ο σωστός σχεδιασμός των θερμοκηπίων και ο ορθολογικός έλεγχος του κλίματος. 
•	  Η χρήση διχτύων εντομοστεγανότητας και φωτοεκλεκτικών υλικών κάλυψης θερμοκηπίων που περιορίζουν τις εισροές χημικών και συμβάλλουν στην προστασία του περιβάλλοντος.
•	 Η εξοικονόμηση ενέργειας και η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. 
•	Η υδροπονική καλλιέργεια φυτών, αφού με την εφαρμογή της είναι δυνατή η ολοκληρωμένη διαχείριση του συστήματος παραγωγής θερμοκήπιο- κλίμα- καλλιέργεια για βελτίωση της ποιότητας των παραγομένων προϊόντων.

Θερμοκήπια-εξοικονόμηση νερού
Τα θερμοκήπια, συγκριτικά με τον ανοιχτό αγρό, αυξάνουν την αποτελεσματικότητα χρήσης του νερού, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται συστήματα άρδευσης ακριβείας όπως είναι η στάγδην άρδευση.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους εξάπλωσης των θερμοκηπίων σε όλο τον κόσμο.
Πάνω από το 80% των θερμοκηπίων στην Γαλλία, Ιταλία, Τουρκία και στο Μαρόκο και περίπου το 99% των θερμοκηπίων στην Ελλάδα και την Ισπανία έχουν σύστημα στάγδην άρδευσης.
Η αλατότητα του νερού άρδευσης και ο μη ικανοποιητικός προγραμματισμός της άρδευσης είναι παράγοντες που περιορίζουν την αποτελεσματική διαχείριση του νερού στο θερμοκήπιο.
Στάγδην άρδευση
Αποδοτικότητα άρδευσης
Επειδή η άρδευση των καλλιεργειών είναι ο σημαντικότερος καταναλωτής νερού στην περιοχή της Μεσογείου πρέπει να πραγματοποιείται με υψηλή αποδοτικότητα. 

Αυτό θα γίνει 
με τον ακριβή προσδιορισμό των αναγκών των καλλιεργειών σε νερό για τις καλλιέργειες στο έδαφος και τα ανοιχτά υδροπονικά συστήματα και την βέλτιστη διαχείριση των απορροών των υδροπονικών συστημάτων (μετατροπή των ανοιχτών σε κλειστά υδροπονικά συστήματα).

Οι καλλιεργητές, για να αποτρέψουν οποιαδήποτε έλλειψη, η οποία πιθανόν να οδηγούσε σε μείωση της παραγόμενης ποσότητας, χρησιμοποιούν υπερβολικά ποσά θρεπτικών στοιχείων και νερού.
Εισροές σε νερό και λιπάσματα
Στις μεσογειακές χώρες, οι ετήσιες εκροές στα θερμοκήπια είναι περίπου
33 kg αζώτου, 22 kg φωσφόρου, 55 kg καλίου και 350 κυβικά νερού ανά στρέμμα. 

Αυτό σημαίνει, για την περιοχή της Μεσογείου, μια συνολική ετήσια απώλεια 40.000 τόνων αζώτου και 420.000 τόνων νερού.

Για να εξασφαλισθεί η βέλτιστη παραγωγή ποιοτικών προϊόντων, ένας υψηλός δείκτης αποτελεσματικότητας χρήσης νερού και μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος θα πρέπει να αποφευχθούν οι μεγάλες αυτές απώλειες νερού. 
Ροή νερού και λιπασμάτων στο θερμοκήπιο
Στόχος:
 
Μείωση των απωλειών με ταυτόχρονη διατήρηση/ αύξηση της  παραγωγής
Μεγάλες εισροές σε νερό και λιπάσματα
Λύσεις
•	Ορθολογική διαχείριση
•	Υδροπονία

Ορθολογική διαχείριση
•	Άρδευση με τη βοήθεια προσομοιωμάτων τα οποία προβλέπουν τη διαπνοή της καλλιέργειας συναρτήσει:
–	της ηλιακής ακτινοβολίας,
–	του ελλείμματος κορεσμού
    του αέρα και
–	του σταδίου ανάπτυξης της καλλιέργειας
•	και υποβοήθηση του τερματισμού της άρδευσης με βάση την υγρασία στο υπόστρωμα της καλλιέργειας
Χρήση Υψηλής Τεχνολογίας
Υδροπονία
Τεχνική κατά την οποία η καλλιέργεια των φυτών δεν γίνεται στο έδαφος αλλά σε τεχνητό ή φυσικό υπόστρωμα  και η θρέψη τους βασίζεται στη συχνή παροχή θρεπτικού διαλύματος.
Οι υδροπονικές καλλιέργειες
Οι κυριότεροι παράγοντες που οδήγησαν στην υιοθέτηση της τεχνικής των υδροπονικών καλλιεργειών στα θερμοκήπια ήταν:
•	 μείωση
–	των εισροών σε λιπάσματα και φυτοφάρμακα,
–	και των χημικών αποβλήτων των θερμοκηπιακών μονάδων
•	καλύτερος έλεγχος της θρέψης των φυτών
•	περιορισμός των εδαφογενών ασθενειών
•	αύξηση της παραγωγής
•	αύξηση της αποτελεσματικότητας χρήσης νερού και λιπασμάτων
Προγραμματισμός άρδευσης
Στα περισσότερο εξοπλισμένα μεσογειακά θερμοκήπια η άρδευση γίνεται με βάση την ηλιακή ακτινοβολία.

Ο ελεγκτής της άρδευσης δέχεται ένα σήμα από τον αισθητήρα μέτρησης της ηλιακής ακτινοβολίας και όταν το άθροισμα της προσπίπτουσας ηλιακής ενέργειας ξεπεράσει ένα όριο, το οποίο ορίζεται από τον παραγωγό και εξαρτάται από το υπόστρωμα της καλλιέργειας, δίνεται εντολή για έναρξη της άρδευσης. 
Οι υδροπονικές καλλιέργειες
Έτσι, οι υδροπονικές καλλιέργειες επιτρέπουν τη μείωση των εισροών σε χημικά, την παραγωγή «καθαρότερων» προϊόντων και την αποτελεσματικότερη χρήση του νερού (WUE), γεγονός πολύ σημαντικό ιδιαίτερα στις μεσογειακές χώρες. 
Αποτελεσματικότητα χρήσης νερού

Συμπερασματικά
Ζητάμε: 
•	Καθαρά και ποιοτικά προϊόντα
•	Προστασία του περιβάλλοντος
•	Εξοικονόμηση νερού και ενέργειας

•	Οι τεχνολογίες υπάρχουν, 
για να εφαρμοσθούν πρέπει να διαδοθούν με εκπαίδευση και να υιοθετηθούν με πολιτική βούληση